Duńska wyspa na Bałtyku – którą warto odwiedzić?

Najciekawszą duńską wyspą na Bałtyku jest Bornholm, położony zaledwie 100 km od polskiego wybrzeża. To miejsce oferuje skaliste klify, piaszczyste plaże, zabytkowe kościoły i doskonałe trasy rowerowe. W dalszej części artykułu znajdziesz praktyczne informacje o dojeździe, atrakcjach i lokalnych specjałach.

Gdzie leży Bornholm i jakie ma wymiary?

Bornholm znajduje się w południowo-zachodniej części Morza Bałtyckiego i stanowi najbardziej wysunięty na wschód okręg administracyjny Danii. Geograficzne współrzędne wyspy to 55°05′40″N i 14°56′00″E. Od wybrzeży szwedzkich dzieli go 37 km, od Niemiec 88 km, a od polskiego Kołobrzegu dokładnie 100 km.

Wyspa ma kształt równoległoboku o wymiarach 38 km równoleżnikowo i 28 km południkowo. Jej całkowita powierzchnia wynosi 588,36 km², a długość linii brzegowej 141,4 km. Dla porównania – to obszar tylko nieznacznie większy od Warszawy. Najwyższe wzniesienie Rytterknægten sięga 162 m n.p.m. i leży w centralnej części wyspy.

Przez Bornholm przepływa kilkanaście krótkich rzek, z których najdłuższa Øle Å ma 22 km. Na wyspie znajduje się także kilkanaście niedużych jezior polodowcowych, a największym z nich jest Hammers o długości 650 m, szerokości 150 m i głębokości 13 m. Zalesienie obejmuje 20% powierzchni lądu.

Jak dotrzeć na Bornholm z Polski?

Najwygodniejsze połączenie dla polskich turystów prowadzi przez Kołobrzeg. Rejs promowy z tego portu trwa około 4,5 godziny i kończy się w Nexø, jednym z większych miast na wschodnim wybrzeżu wyspy. To najkrótsza trasa morska łącząca Bornholm z kontynentalną częścią Europy.

Alternatywną opcją jest podróż z Trójmiasta promem do Karlskrony, a następnie przejazd przez szwedzką Skanię do Ystad. Z tego portu odpływają szybkie promy docierające do Rønne, stolicy Bornholmu. Można też skorzystać z połączeń z duńskiego Køge oraz niemieckiego Sassnitz na Rugii.

Na wyspie znajduje się międzynarodowe lotnisko z pasem startowym o długości 2 km, położone 5 km od Rønne. Utrzymywane są z niego regularne loty z Kopenhagi, a w sezonie letnim także połączenia międzynarodowe. Bornholm dysponuje dwoma większymi portami – w Rønne i Nexø – oraz 18 przystaniami rybackimi i jachtowymi.

Prom z Kołobrzegu

Połączenie z Kołobrzegu jest najczęściej wybierane przez polskich turystów ze względu na krótki czas rejsu i dogodne położenie portu. Prom dociera do Nexø, skąd można kontynuować podróż po wyspie autobusem, rowerem lub wynajętym samochodem. Warto zarezerwować bilet z wyprzedzeniem, szczególnie w okresie od maja do sierpnia, gdy liczba godzin słonecznych przekracza 300 miesięcznie.

Trasa przez Szwecję

Podróż przez Ystad sprawdza się u osób, które planują zwiedzić także południową część Szwecji. Z Trójmiasta do Karlskrony kursują promy pasażerskie, a dalsza trasa prowadzi malowniczą Skanią. To opcja nieco dłuższa, ale pozwala połączyć dwa skandynawskie kraje podczas jednego wyjazdu. Po dotarciu do Ystad rejs na Bornholm zajmuje stosunkowo niewiele czasu.

Jakie miejscowości na Bornholmie warto zobaczyć?

Stolicą wyspy jest Rønne, portowe miasto zamieszkiwane przez 13 723 osoby (dane ze stycznia 2017 roku). Funkcję głównego ośrodka przejęło w XVIII wieku od Aakirkeby. Stara dzielnica na zachód od Store Torv zachwyca brukowanymi uliczkami i zabytkowymi budynkami, między innymi przy Laksegade i Storegade. Rønne bywa nazywane miastem ogrodów, ponieważ za domami z muru pruskiego kryją się starannie utrzymane tereny zielone.

Gudhjem to portowa miejscowość u stóp góry Bokul, uznawana za najładniejsze miasteczko na Bornholmie. Liczy około 700 mieszkańców i jest jedynym miastem w Danii położonym na wzgórzu. W dzień przesilenia letniego z jego okolic można obserwować zarówno wschód, jak i zachód słońca nad wodą. Ulice wypełniają galerie sztuki, przytulne kawiarnie i wędzarnie serwujące lokalne przysmaki.

Inne miejscowości warte uwagi to Aakirkeby z 2112 mieszkańcami, Hasle z 1665 mieszkańcami oraz Svaneke z 1044 mieszkańcami. Na szczególną uwagę zasługuje też Nexø, gdzie mieszka 3654 osób – to tutaj kończy się rejs promowy z Kołobrzegu. W miejscowości działa hala Parku motyli i tropików, w której zgromadzono efektowne owady i rośliny tropikalne.

Rønne jako baza wypadowa

Rønne oferuje największy wybór noclegów, restauracji i usług turystycznych na całej wyspie. Miasto pełni funkcję głównego portu dla promów przybywających z Danii, Szwecji i Niemiec. Spacerując po centrum, łatwo zauważyć okna pozbawione firan i zasłon, za to ozdobione rzeźbami, kwiatami i innymi detalami. To charakterystyczny element duńskiej estetyki, który pozwala zajrzeć w codzienne życie mieszkańców.

Gudhjem i okolice

Gudhjem stanowi dobrą bazę wypadową do zwiedzania północnej części Bornholmu. Z miejscowej przystani odpływają rejsy na Christiansø, a okoliczne trasy rowerowe i spacerowe prowadzą przez najbardziej malownicze tereny wyspy. W porcie można spróbować wędzonych ryb prosto z lokalnych wędzarni, których charakterystyczne kominy wystają nad dachami domów.

Jakie atrakcje turystyczne znajdują się na Bornholmie?

Największym zabytkiem wyspy są ruiny zamku Hammershus, średniowiecznej fortecy wzniesionej na klifie z panoramicznym widokiem na Bałtyk. Budowę rozpoczęto około 1250 roku na polecenie arcybiskupa Lund. To największe ruiny zamkowe w Europie Północnej, a ostatnie badania z 2015 roku wskazują, że obiekt był gotowy około 1300 roku. Przez kolejne 500 lat twierdza przechodziła z rąk do rąk, aż w 1743 roku została opuszczona.

Na Bornholmie znajdują się cztery z siedmiu starożytnych okrągłych kościołów Danii – w Nyker, Olsker, Nylars i Østerlars. Największy i najstarszy z nich to kościół Østerlars, poświęcony świętemu Wawrzyńcowi, którego budowę szacuje się na 1150 rok. Obiekty te pełniły podwójną funkcję: sakralną i obronną. W razie zagrożenia stanowiły schronienie dla okolicznej ludności oraz magazyn płodów rolnych.

Las Almindingen to trzeci co do wielkości kompleks leśny w Danii. Powstał jako zbiorowisko sztuczne w wyniku nasadzeń przeprowadzonych na początku XIX wieku. Spacer między starymi drzewami, leśnymi jeziorami i formacjami skalnymi pozwala poczuć klimat wyspy z dala od turystycznych szlaków. W lesie znajdują się doliny szczelinowe Ekkodalen i Døndal, powstałe w okresie trzeciorzędu wskutek pęknięć tektonicznych.

Zamek Hammershus

Twierdza była siedzibą władz kościelnych zarządzających wyspą z ramienia arcybiskupstwa z Lund. W 1522 roku korona duńska odzyskała kontrolę nad zamkiem, a w 1658 roku Bornholm przejściowo zajęli Szwedzi. Po powstaniu mieszkańców wyspa wróciła pod panowanie duńskie na mocy traktatu z Kopenhagi z 1660 roku. Obecnie ruiny są udostępnione do zwiedzania, a z murów roztacza się widok na szwedzkie wybrzeże.

Okrągłe kościoły

Rotundowe świątynie Bornholmu powstawały między IX a XII wiekiem, w okresie walk o wyspę pomiędzy Duńczykami i Słowianami. Kościół Østerlars jest największym tego typu obiektem na wyspie i przyciąga pasjonatów historii poszukujących związków z templariuszami. Każda z czterech budowli ma grube mury i wąskie okna, co wskazuje na ich obronny charakter. Wnętrza zachowały średniowieczny układ przestrzenny i oryginalne detale architektoniczne.

Jak wygląda przyroda i klimat Bornholmu?

Północna i środkowa część wyspy ma ukształtowanie pagórkowate, natomiast południe to przeważnie krajobrazy równinne i wydmy. Wschodnie, północne i zachodnie wybrzeża są skaliste, o charakterze klifów dochodzących do 80 m wysokości. Południowe wybrzeża tworzą rozległe, szerokie plaże z bardzo drobnym i czystym piaskiem, który był kiedyś wykorzystywany do napełniania klepsydr.

Klimat Bornholmu charakteryzuje się dużą wilgotnością powietrza wynoszącą 80-90% oraz małymi różnicami sezonowymi temperatur. Najcieplejszym miesiącem jest lipiec ze średnią temperaturą 17°C, a najzimniejszym styczeń z średnią 0°C. Średnia roczna suma opadów to 550 mm, a latem temperatura okolicznych wód dochodzi do 22°C. Od maja do sierpnia słońce świeci ponad 300 godzin miesięcznie.

Na wyspie rośnie kilkanaście gatunków roślin śródziemnomorskich, w tym figowce, brzoskwinie, morwy i morele. Zalesienie obejmuje 20% powierzchni, a typowym naturalnym biotopem są wrzosowiska pokrywające skały. W okolicach Nexø i na wyspie Græsholm znajdują się rezerwaty ornitologiczne, gdzie obserwować można ptaki migrujące ze Skandynawii. Na Bornholm sprowadzono także żubry z Polski.

Plaże i kąpieliska

Najpiękniejszą plażą wyspy jest Dueodde na południowo-wschodnim krańcu Bornholmu. Piasek ma tam prawie biały kolor i jest tak drobny, że Duńczycy twierdzą, iż idealnie nadaje się do wypełniania klepsydr. Przy plaży stoi najwyższa latarnia morska w Skandynawii oraz dwa poniemieckie bunkry. Okoliczne wydmy porośnięte są sosnami, co tworzy wyjątkowy nadmorski krajobraz.

Trasy rowerowe i piesze

Bornholm dysponuje siecią ponad 300 km doskonałych dróg rowerowych, w większości pokrytych dobrym asfaltem. Objechanie liczącej 141,4 km linii brzegowej zajmuje około dwóch dni spokojnej jazdy. Rowerów na wyspie jest więcej niż samochodów, a kultura rowerzystów stoi na bardzo wysokim poziomie. Turyści mogą zostawiać pojazdy bez zabezpieczeń i bez obaw o kradzież.

Co warto zjeść na Bornholmie?

Wyspa słynie z tradycyjnych wędzonych śledzi, których historia sięga starożytności. Od połowy XIX wieku Bornholm eksportował je na dużą skalę, a w okresie międzywojennym funkcjonowało tam 140 wędzarni. Obecnie działa ich około 60, w tym kilka dużych przetwórni przemysłowych. Charakterystyczne kominy wędzarni można zauważyć w niemal każdej miejscowości na wyspie.

Najpopularniejszym lokalnym przysmakiem jest kanapka o nazwie „Słońce nad Bornholmem”. Składa się z wędzonego śledzia, surowego żółtka, szczypiorku i rzodkiewki. Miłośnicy wędzonych ryb powinni odwiedzić miejscowość Hasle, gdzie jedna z historycznych wędzarni została przekształcona w muzeum. Warto też spróbować serów pleśniowych z zakładu mleczarskiego w Klemensker, zwłaszcza gatunku St. Clemens Danablu.

Bornholm rozwija się jako kierunek dla smakoszy, z licznymi restauracjami i lokalami gastronomicznymi. W hotelach na śniadanie podawane są przeważnie produkty organiczne. Wyspa dąży do pełnej samowystarczalności ekologicznej i neutralności pod względem emisji dwutlenku węgla, opierając się na zrównoważonej energii odnawialnej. Na jej terenie pracuje ponad 60 turbin wiatrowych oraz liczne kolektory słoneczne.

Wędzarnie i lokalne produkty

Wędzone śledzie bornholmskie powstają według specjalnej technologii w przydomowych i przemysłowych wędzarniach o charakterystycznej budowie. Ryby wędzone są w dymie z drewna, co nadaje im intensywny smak i aromat. Oprócz śledzi w ofercie wędzarni znajdują się także łosoś, dorsz i makrela. Wiele z tych miejsc prowadzi sprzedaż bezpośrednią dla turystów.

Czy warto odwiedzić Christiansø?

Na wschód od Bornholmu, w odległości 18 km, leży miniaturowy archipelag Ertholmene nazywany też Christiansø. W jego skład wchodzi 6 wysepek, z których zamieszkane są tylko dwie: Christiansø i Frederiksø. Łączna liczba stałych mieszkańców wynosi około 100 osób, a obie wyspy łączy 30-metrowy most zwodzony. Największa z wysp ma powierzchnię zaledwie 0,22 km².

W 1684 roku król Chrystian V rozpoczął tam budowę twierdzy morskiej, która miała zapewnić Danii kontrolę nad szlakami Bałtyku. Wzniesiono Dużą Wieżę na Christiansø i Małą Wieżę na Frederiksø oraz mury obronne od strony morza. Od 1725 roku twierdza pełniła funkcję więzienia, a budynek można zwiedzać do dziś. W 1808 roku flotylla angielska zbombardowała archipelag, niszcząc wiele budynków i statków.

Obecnie Christiansø jest rezerwatem przyrody i obiektem cywilnym podlegającym duńskiemu ministerstwu obrony. Na wyspie nie ma źródeł słodkiej wody, a zakaz trzymania zwierząt domowych chroni zbiorniki przed zanieczyszczeniem. Można natomiast hodować świnki morskie, kury, gęsi i króliki pod warunkiem, że ich wybiegi będą zamknięte i ogrodzone. Dla turystów przygotowano hotel i pole namiotowe.

Do Christiansø dopływa się łodzią pocztową z Bornholmu, a podróż w jedną stronę trwa około 1,5 godziny. Zorganizowany rejs pozwala spędzić na wyspie około 3 godzin, a powrót następuje tego samego dnia. Archipelag Ertholmene nazywany bywa też Wyspami Groszkowymi ze względu na niewielkie rozmiary poszczególnych skałek.

Jakie ciekawostki wiążą się z Bornholmem?

Nazwa wyspy pochodzi od średnioduńskich słów borg i holm, oznaczających wyspę z zamkiem. W przeszłości teren ten zamieszkiwało germańskie plemię Burgundów, a sama nazwa plemienia wywodzi się od nazwy wyspy. Najstarsze ślady osadnictwa datowane są na lata 9000-8000 p.n.e., z czasów kultury maglemoskiej.

Bornholm ma własną flagę, która jest modyfikacją duńskiej flagi narodowej. Na czerwonym płacie biało obrzeżony krzyż skandynawski uzupełniono węższym zielonym krzyżem, co nawiązuje do przydomka „zielona wyspa”. W latach 1900-1968 funkcjonowały na wyspie wąskotorowe Bornholmskie Koleje Żelazne o łącznej długości tras 90 km.

W 2000 roku na Bornholmie znaleziono skamieniały ząb drapieżnego dinozaura sprzed 130 milionów lat, nazwanego Dromaeosauroides bornholmensis. Cztery lata później odkryto ślady dwudziestometrowego roślinożernego zauropoda sprzed 170 milionów lat. Wyspa słynie też z produkcji charakterystycznych pokojowych zegarów wahadłowych, zwanych bornholmskimi, które wytwarzano od 1774 roku.

Bornholm to duńska wyspa położona 100 km od Kołobrzegu, mierząca 588,36 km² powierzchni, z linią brzegową o długości 141,4 km.

Wyspa oferuje turystom różnorodne formy aktywnego wypoczynku, od jazdy rowerem po wspinaczkę skałkową i windsurfing. Na jej terenie znajdują się trzy osiemnastodołkowe pola golfowe oraz liczne szlaki piesze. Bornholm łączy w sobie surowe, granitowe klify północy z łagodnymi, piaszczystymi plażami południa, co sprawia, że każdy znajdzie tu coś dla siebie.