Zamek na wodzie w Wojnowicach – historia, zwiedzanie, atrakcje

Zamek na wodzie w Wojnowicach to gotycko-renesansowa obronna siedziba rycerska, którą można zwiedzać z przewodnikiem w wybrane niedziele i sezonowe weekendy. Obiekt leży około 25 km na północny zachód od Wrocławia i otoczony jest fosą, przez którą prowadzi ceglany most. W artykule znajdziesz najważniejsze fakty o historii, architekturze, zwiedzaniu i atrakcjach tego miejsca.

Jak kształtowała się historia zamku na wodzie w Wojnowicach?

Zamek w Wojnowicach ma średniowieczny rodowód, a jego dzieje sięgają czasów, gdy w granicach wsi funkcjonowała ufortyfikowana siedziba rycerska. Z biegiem stuleci gotycka warownia przekształciła się w renesansową rezydencję otoczoną fosą.

Średniowieczna warownia i pierwsze przebudowy

W XIV wieku istniała tu przypuszczalnie dwupiętrowa wieża mieszkalna, wzniesiona przez Johanna Skoppa lub wcześniejszych właścicieli, braci Tyl i Bertholda von Zindal. Chroniły ją ceglany mur, fosa oraz drewniany most zwodzony. W 1409 roku Nicolas von Wohnwitz przekazał prawa do wsi Franzowi von Schellendorf, a w kolejnych latach majątek należał do rodziny von Krickow.

W 1511 roku, po wygaśnięciu rodu von Krickow, dobra kupił Achatius Haunold, prezes Rady Miejskiej i starosta Księstwa Wrocławskiego. Wkrótce sprzedał je wrocławskiemu mieszczaninowi Nikolausowi von Schebitz. Ten częściowo rozebrał gotycką warownię i rozpoczął budowę reprezentacyjnej siedziby. Po jego śmierci majątek przeszedł na Lukrecję Boner, żonę Jakuba Bonera. W latach 1545–1560 Bonerowie nadali zamkowi formę czteroskrzydłowego założenia z podwójną fosą.

Wojenne zniszczenia i powojenna odbudowa

Przez kolejne stulecia rezydencja stosunkowo rzadko zmieniała swoją formę. Dopiero ofensywa radziecka w 1945 roku przyniosła poważne zniszczenia i grabież wyposażenia. Remont trwał niemal dwie dekady i zakończył się w latach 80. XX wieku. Od 2014 roku właścicielem zamku jest Kolegium Europy Wschodniej im. Jana Nowaka-Jeziorańskiego.

Zamek w Wojnowicach jest jednym z nielicznych w Polsce nawodnych zamków obronnych, które zachowały dawny układ przestrzenny.

W historii obiektu zapisały się następujące daty:

Jak wygląda architektura zamku w Wojnowicach?

Zamek wzniesiono z cegły, a detale architektoniczne, takie jak portale i obramienia okienne, wykonano z piaskowca. Budowla ma plan prostokąta o wymiarach 24 x 22 metry. Otacza ją fosa, a posadowienie na wodzie opiera się na konstrukcji z pali dębowych wypełnionej głazami i gliną. Cztery skrzydła zamykają niewielki dziedziniec wewnętrzny.

Najbardziej reprezentacyjne jest skrzydło północne, nazywane domem pańskim. Liczy trzy kondygnacje, podczas gdy pozostałe skrzydła są dwupiętrowe. Fronty zdobią trójkątne schodkowe szczyty, a całość wieńczy dwuspadowy dach pokryty dachówką. Smukła wieżyczka stoi wysunięta ryzalitowo przy skrzydle północnym.

Renesansowy portal i dziedziniec

W elewacji frontowej umieszczono renesansowy portal z herbami Jakuba Bonera i Lukrecji Huber oraz inskrypcją IACOB BONER BAVET MICH. Obok znajduje się herb Andreasa von Hertwiga z sentencją INICIVM SAPIENCIE TIMOR DOMINI, czyli „Początkiem mądrości jest bojaźń Pana”. Z tego okresu pochodzą również arkady dziedzińca, studnia z ozdobną cembrowiną oraz trakt loggii w skrzydle wschodnim. W ganku zamontowano schody dziedzińcowe.

Średniowieczne elementy i późniejsze zmiany

Z dawnej warowni przetrwały fragmenty murów we wschodnim skrzydle, fosa oraz pozostałości drugiej fosy. Późnośredniowieczny charakter mają wykusze latrynowe na elewacjach. Podczas remontu w latach 1964–1986 odsłonięto drewniane stropy i fragmenty fresków z motywami roślinnymi. W nowożytnej fazie powstał portal z około 1650 roku, lukarna dachowa, a w latach 60. XIX wieku drewniany most zastąpiono ceglanym na trzech arkadach.

W 1903 roku piorun uszkodził dach i częściowo szczyty, co wymusiło remont więźby dachowej. Obecnie renesansowa bryła pozostaje niemal niezmieniona, a we wnętrzach mieszczą się biura, sale konferencyjne, hotel i restauracja.

Kiedy można zwiedzać zamek w Wojnowicach?

Zamek nie jest instytucją muzealną, ale w wybrane niedziele i sezonowe weekendy odbywa się zwiedzanie z przewodnikiem. Trasa zwiedzania trwa około 60 minut. W godzinach otwarcia restauracji można wejść do sieni na parterze i komnat skrzydła wschodniego. W sezonie 2026 aktualne daty i godziny zwiedzania podawane są na stronie internetowej obiektu.

Park zamkowy jest dostępny bezpłatnie w godzinach 8–22. Restaurację i kawiarnię można rezerwować na sobotę lub niedzielę w godzinach 12:00–18:00. Na miejscu obowiązują następujące zasady:

• wstęp do parku jest bezpłatny,
• zwiedzanie wnętrz odbywa się tylko z przewodnikiem,
• psy w parku muszą być trzymane na smyczy,
• rowerem można jeździć po parku, ale do zamku się go nie wprowadza.

Jakie atrakcje oferuje zamek i jego okolica?

Teren zamkowo-parkowy w Wojnowicach łączy zwiedzanie zabytkowej architektury z rekreacją na świeżym powietrzu. Obiekt jest dostępny dla gości przez cały rok, a największy ruch przypada na letnie weekendy.

Wydarzenia i aktywności na terenie zamku

Obecnie w budowli mieszczą się biura fundacji Kolegium Europy Wschodniej, sale konferencyjne, hotel i restauracja. Obiekt dysponuje pokojami gościnnymi i umożliwia organizację koncertów, imprez okolicznościowych oraz wydarzeń kulturalnych. W zamkowej restauracji można zamówić kawę i szarlotkę, a park zachęca do spacerów wśród starodrzewia.

Przy zamku odbywa się coroczny Turniej Rycerski z konnym turniejem i kruszeniem kopii, turniejem łuczniczym oraz pieszym turniejem bojowym. W parku dostępne jest palenisko i pawilon, więc można wynająć teren na ognisko. W zamku i wokół niego można między innymi:

• zobaczyć renesansowy dziedziniec ze studnią,
• zorganizować plener architektoniczno-malarski,
• zrobić sesję zdjęciową po wcześniejszym zgłoszeniu,
• wziąć udział w wydarzeniach kulturalnych i koncertach.

Miejsca warte odwiedzenia w pobliżu

W sąsiedztwie Wojnowic znajdują się liczne zabytki i atrakcje. W promieniu kilkunastu kilometrów można zobaczyć między innymi kościół obronny w Źródłach, zamek barokowy we Wrocławiu-Leśnicy, zamek książęcy w Wołowie, ruiny zamku w Urazie, dwór w Krobielowicach oraz zamek Topacz w Ślęzie. Znajdują się tam również Maciejowy Sad, Kulturalna Stodoła, Winnice Jaworek w Miękini i Stajnia Odra w Głosce.

Jak dojechać do zamku w Wojnowicach?

Wieś Wojnowice leży około 25 km na północny zachód od centrum Wrocławia. Samochodem najwygodniej jechać trasą 94 w kierunku Lubina, a po około 15 kilometrach w miejscowości Krępice skręcić na północ do Mrozowa i dalej do Wojnowic. Przy zamku działa darmowy parking, który w pogodne weekendy bywa mocno zatłoczony.

Pociągi kursujące na trasie Wrocław–Legnica zatrzymują się na stacji Mrozów, oddalonej o około 3 km od zamku. Adres obiektu to ul. Zamkowa 2, 55-330 Wojnowice. Kontakt telefoniczny: 691 848 545, e-mail: [email protected].